ميرزا شمس بخارايى

174

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

95 / 7 - عمر خان نيز در هرات در نزد كامران شاه به سر مىبرد محمّد سليم بخارايى در اين باره مىنويسد : « امير نصر اللّه بن سيّد امير حيدر به تاريخ 1242 هجرى به تخت سلطنت بخارا جلوس كرده ، برادر خود امير عمر را به طرف هرات اوزاد كرد كه از آنجا به خوقند آمد . عمر خان خوقندى خواهر خود را [ امير عمر منغيتى ] داده نوازش كرد . امير عمر به خوقند فوتيد » . كشكول سليمى / 268 . در حالى كه ميرزا شمس ، آمدن عمر خان را در دوران محمّد على خان پسر عمر خان آورده است . متأسفانه ، از آمدن عمر خان به دربار كامران شاه در هرات يادى نكرده‌اند . 95 / 11 - محمّد على خان حكمران خوقند بار تولد از اين شخص با ريخت « مدلى » ياد كرده است و دربارهء وى چنين مىنويسد : « محمّد على فرزند و جانشين عمر خان ، به هنگام جلوس ، 12 ساله و به روايتى 14 ساله بوده است . دولت خوقند در نيمهء اوّل دوران سلطنت وى بسيار مقتدر و وسيع گشت . از طرف جنوب ، نواحى قراتگين و درواز و كلياب ، تابع دولت خوقند بوده‌اند . از شمال شرقى ، قراقر قزان و اردوى بزرگ قرقزان قزاق ( يعنى كازاخها ) و بخشى از اردوى ميانهء آن قوم ، خراجگزار ايشان بودند . فرستادگان خان حتى به مقرّ ايل اردوى بزرگ ، كه در آن سوى رود ايله ، ييلاق قشلاق مىكردند ، راه يافتند . قيام خواجه جهانگير در كاشغر ، كه از طرف خوقند پشتيبانى مىشد ( 1268 م ) با موفّقيّت قرين نگشت . معهذا دولت چين به مأموران خان اجازه داد تا از « شش شهر » ( آلتى شهر ) زير : آقسو ، چوتور خان ، كاشغر ، ينگى شهر ، ياركند و ختن ماليات وصول كنند . گذشته از شهر خوقند - كه يكى از بزرگترين مدرسه‌هاى آن به نام « مدلى خان » خوانده مىشود - تاشكند نيز در آن دوران رونق و شكفتگى خاصى پيدا كرد . از سال 1835 م ، حكومت و ادارهء امور همهء ايالات شمالى به بگلربگى تاشكند محوّل شده بوده است . قدرت خان به رغم توسعهء قلمرو دولت ، واجد تكيه‌گاه استوارى نبوده است . زندگى پر از فساد و حكومت بيرحمانهء وى نارضايتى همگانى را برانگيخت . مردم خوقند به رهبرى علما از نصر اللّه ، امير بخارا ، خواستند تا بيايد و به حكومت آن ظالم خونخوار و